portrett av Borghild Lundeby

Frafall: Kunsten å falla av ein hest

Nyheter


Å falla av er ingen kunst. Å reisa seg er derimot ei meir avansert øving.

portrett av Borghild Lundeby

Borghild Lundeby, leder Nasjonalt senter for realfagsrekruttering

(Denne kronikken er også publisert på nyemeninger.no 7. desember)
Eg har djevelsk vondt i baken i dag. Det gjer at eg må sitja i ro, men det kan jo for så vidt passa bra med ein refleksjon i gyngestolen sånn rett oppunder jul.

Man rekkjer å tenkja overraskande mykje på veg ned frå hesteryggen, og då særleg om det å falla. Om kvifor. Kva gjorde eg feil?

Vi analyserer fall heile tida. Fallet til ungdomar. Vi kallar det *frafall. Å falla frå skulen, falla av det *samlebåndet vi har laga for borna våre.

Eg vert fortvilt når det kjem inn den eine rapporten etter den andre om psykiske vanskar, *mobbeproblematikk, dårlege mattekarakterar og prestasjonsangst. Det er ein del av kvardagen min i jobben som leiar for Nasjonalt senter for *realfagsrekruttering å følgja med på sånt.

Vi veit mykje om kven som fell og der vondt det gjer, og alle vil vi gjera noko for å forhindra slike fall. Vi vil så gjerne hjelpa dei unge til ikkje å falla av, og falla frå.

Kva er problemet?
Er det medvitet om at vi – i verda si «lukkelegaste» land – har det så godt at herfrå kan det berre verta vondare? All verda si *uhumskheter hengjer kanskje som ein stor og mørk sky, evig *tilstedeværende via digitale medium; Oljekrise, klimatrussel, *flyktningestrøm, terror og IS. Er tredje verdskrig rett rundt hjørnet?

Alltid pålogga, – vi er kule, morosame og perfekte 24/7 . Det er slitsamt! Ikkje minst fordi vi får presentert at vi har alle høve. Eg er min smeden til eiga lukke og kan klara alt berre eg jobbar hardt nok. Og no er samfunnet såpass *egalitært at det faktisk er mogleg å gjera det bra sjølv om du ikkje er frå ein rik og *velutdannet familie. Men det er utmattande at alt skal vera så amerikansk FANTASTISK heile tida. Viss eg ikkje følar meg kul, morosam og perfekt 24/7, så må det jo vera noko gale med meg. I det beste landet i verda, -i fred, *overflod og jakker med dun og pels. Eg vert sveitt berre eg tenkjer på det, verda har gått av henglene!

Eller kanskje er det motsett; kanskje har oppsedinga vår indirekte formidla at det ikkje er nokon vits i å jobba hardt? I iveren vår etter å leggja perfekt til rette for barnet våre resulterer det i ungdom som sit og ventar på å få alt opp i hendene utan innsats? Og viss dei ikkje får det til, viss livet ikkje vart så lett og vellukka som dei og vi synest det burde verta, så tenkjer vi at her må det vera noko feil ein stad. Kan dette vera normalt? Å feila er vondt, men å kjenna gleda over å meistra igjen etter å ha slite overgår dei fleste gleder. Det kan til og med vera godt å kjenna på avstanden mellom *nåsituasjonen og målet. Utan denne avstanden risikerer vi tomleik, mangel på voner, retning og draumar. På mange måtar ei perfekt tilvere, men likesælt.

Viss det er slik, så har vi gjort borna våre ein *bjørnetjeneste.

Barn må læra å feila
Vi er så oppteken av sjølve fallet. Å unngå fall. Ikkje feila. Eg har høyrt ein stad at det viktigaste du kan læra barnet ditt er å klara å reisa igjen seg. Eg hugsar ikkje der eg høyrde det, men eg tenkjer at det var ganske klokt sagt.

For eit ting er sikkert; verda kjem aldri til å verta perfekt og mennesket vil alltid vera utilstrekkeleg – Og då tenkjer eg i all min *enkelhet, at det er noko vi kanskje har gløymt å skriva inn i *læreboka om den perfekte oppveksten; Det å halda ut litt vanskar – Å venta på noko godt – Å tenkja at det ordnar seg. Har vi gløymt å læra ungane våre at det ikkje er så farleg å ha det litt vondt, det vert betre igjen etterpå? Det er faktisk betre å møta den motstanden når du er liten og foreldra dine er der og kan ta deg på fanget, enn at verda fell deg i hovudet med all sin *grusomhet når du er 15 og du ikkje kan eller vil ta imot trøst lengjer. Er det dette vi vaksne har feilt mest på? Er det dette vi burde jobba meir med framover? Eg lurar på det.

Unge vaksne no er mykje meir modne enn det eg sjølv var då eg var 15. Så vidt eg hugsar var eg mest oppteken av neste festlege *sammenkomst. Eg tenkjer at òg det har sikkert noko med måten vår generasjon har oppdrege ungane våre på. Som foreldre snakkar vi med borna på ein heilt annan måte enn før – vi forhandlar oss fram til semje, og poden vert lytta til ved middagsbordet. Det same gjeld på skulen – for ikkje å snakka om den fantastiske jobben som vert gjort på barnehagane i alle landet i tilhøve til å læra barn om rett og gale, og tilhøvet mellom meg og andre. Noko riktig må vi tydelegvis òg ha gjort, og det må vi jo ta vare på. Dei gode relasjonane kan utnyttast når vi skal hjelpa dei å reisa igjen seg.

Uthaldenhet viktig
Kva har så dette med realfag å gjera? Vi veit at vi treng menneske som meistrar realfag dersom vi skal klara å omstilla oss til eit grønt samfunn, og det å læra realfag kan krevja litt ekstra innsats. Det er ikkje sikkert du får det til med ein gong, men då er det berre å prøva ein gong til! Du vert god i det du trenar på, og mattemuskelen treng like mykje trening som dei andre musklane.

Vi veit at gode relasjonar er ein nøkkel til ungdom som vaklar, det same er gode rollemodellar. Vi må visa dei vegen, korleis dei kan finna seg sjølv og ressursane sine slik at dei kan løfta seg. Klåre å halda ut ubehaget. Ikkje verta liggjande når dei har falle, men reisa seg. Å kjenna gleda over å meistra igjen etter å ha slite, overgår dei fleste gleder.

Vi treng ein generasjon som kan møta ein tøff og vanskelege verda. Det er nok av store og små utfordringar. Vi treng ein generasjon som både kan ta vare på menneska rundt seg og jorda vi bur på. Ein generasjon som klarer å halda hjartet varmt og hovudet kaldt, vera *fremsynt og *visjonære, og likevel ikkje missa fotfestet. Ein generasjon som klarer å drøyma, og klarer å kjempa for draumane sine, ikkje gje opp, jobba hardt.

Eg *karrer meg sakte opp på hesten igjen. Det gjer vondt. Veldig vondt. Det vert ingen lang tur, men hesten må heim og det må eg òg. Eg skal nok ta det litt roleg framover. Men *Blakken, du vert ikkje kvitt meg så lett.

Del dette:



: 21. desember 2015